Jarmark Denkowski 2026

20 września 2026 roku Rynek Denkowski ponownie stał się miejscem spotkania z historią, tradycją i kulturą dawnego miasta. Podczas Jarmarku Denkowskiego, zorganizowanego przez Miejskie Centrum Kultury w Ostrowcu Świętokrzyskim we współpracy z lokalnymi partnerami, Fundacja Open Hearts przygotowała warsztaty tradycyjnego rzemiosła i rękodzieła oraz plenerową wystawę archiwalnych fotografii Denkowa. Była to jedna z najważniejszych dotychczasowych inicjatyw związanych z realizacją projektu „Denków – żywe dziedzictwo, żywa wspólnota”, którego celem jest ochrona, dokumentowanie i popularyzacja lokalnego dziedzictwa kulturowego, a także wzmacnianie więzi mieszkańców z historią i tradycjami miejsca, w którym żyją.

Jarmark stał się wyjątkową okazją do zaprezentowania rezultatów dotychczasowych działań oraz przybliżenia mieszkańcom dwóch wzajemnie uzupełniających się wymiarów denkowskiego dziedzictwa: pamięci zachowanej na archiwalnych fotografiach i tradycyjnego rzemiosła, które dzięki współczesnym twórcom nadal pozostaje żywe.
Denków przez stulecia był ważnym ośrodkiem rzemieślniczym, znanym przede wszystkim z tradycji garncarskich. Działalność miejscowych warsztatów, umiejętności przekazywane w rodzinach oraz wytwarzane przez rzemieślników przedmioty stanowiły istotny element gospodarki i tożsamości dawnego miasta. Z biegiem lat wiele dawnych zawodów zaczęło zanikać, a wiedza o tradycyjnych technikach wytwórczych coraz częściej pozostawała jedynie we wspomnieniach starszych mieszkańców i materiałach historycznych. Dlatego jednym z naszych najważniejszych zamierzeń było symboliczne przywrócenie rzemiosła do przestrzeni, w której przez pokolenia stanowiło naturalną część codziennego życia. Podczas Jarmarku Denkowskiego mieszkańcy i goście mogli uczestniczyć w warsztatach oraz pokazach prowadzonych przez doświadczonych artystów, rzemieślników i twórców ludowych.

Do współpracy zaprosiliśmy między innymi:

Janusza Głowiaka – garncarza kontynuującego wielopokoleniową tradycję rodzinną związaną z ośrodkiem garncarskim w okolicach Medyni Głogowskiej.
Zdzisława Nowaka („Zdzicha ceramika”) – twórcę ludowego specjalizującego się w ceramicznej rzeźbie figuralnej, inspirowanej tradycjami Kielecczyzny.
Wiesławę Wójcik i Tomasza Zwierzchowskiego z Moccus Ceramika – zajmujących się tradycyjnym garncarstwem oraz odtwórstwem ceramiki archeologicznej.
Agnieszkę Nowak – twórczynię ludową i instruktorkę tradycyjnego tkactwa świętokrzyskiego, depozytariuszkę tradycji tkackich Bodzentyna i okolic.
Martę Kłonicę – instruktorkę tkactwa tradycyjnego i plecionkarstwa ze słomy, propagatorkę pasiaka świętokrzyskiego.
Dominikę Bugajską – artystkę i witrażystkę, przybliżającą uczestnikom techniki pracy ze szkłem oraz tworzenia mozaik witrażowych.

Swoją twórczość zaprezentowała także Sylwia Sobaś, prowadząca pracownię ceramiki artystycznej „Las i Glina”.
Warsztaty i pokazy cieszyły się bardzo dużym zainteresowaniem. Przy stanowiskach garncarskich i ceramicznych przez znaczną część wydarzenia tworzyły się kolejki, podobnie jak przy zajęciach tkackich. Dużym powodzeniem cieszyły się również warsztaty mozaiki witrażowej, podczas których wykorzystano wszystkie przygotowane materiały. Najważniejsza była jednak możliwość bezpośredniego kontaktu uczestników z rzemiosłem. Odwiedzający mogli nie tylko obserwować pracę twórców, ale także samodzielnie spróbować tradycyjnych technik, porozmawiać o wykorzystywanych narzędziach, materiałach i metodach pracy oraz poznać historie osób, które od lat pielęgnują regionalne tradycje. Na kilka godzin Rynek Denkowski ponownie stał się przestrzenią żywego rzemiosła — miejscem, w którym przeszłość można było nie tylko zobaczyć, ale również jej doświadczyć.
Drugim ważnym przedsięwzięciem przygotowanym przez Fundację Open Hearts była plenerowa wystawa archiwalnych fotografii Denkowa, opracowana w ramach projektu „Denków – żywe dziedzictwo, żywa wspólnota”. Na ekspozycję złożyły się fotografie dokumentujące historię dawnego miasta, jego mieszkańców, zabudowę, życie codzienne, wydarzenia społeczne, szkolne i parafialne oraz przemiany zachodzące na przestrzeni kolejnych dziesięcioleci.
Wiele prezentowanych zdjęć pochodziło z prywatnych i rodzinnych zbiorów udostępnionych Fundacji przez mieszkańców. Wykorzystano również fotografie pochodzące z kronik szkolnych i parafialnych. Dzięki współpracy z osobami i instytucjami przechowującymi te materiały możliwe było ponowne wprowadzenie historycznych fotografii do przestrzeni publicznej i udostępnienie ich szerokiemu gronu odbiorców.
Wystawa stała się nie tylko prezentacją dokumentów przeszłości, ale również okazją do rozmów, wspomnień i rozpoznawania dawnych mieszkańców, miejsc oraz wydarzeń. Archiwalne fotografie pozwoliły wielu osobom powrócić pamięcią do czasów dzieciństwa i młodości, a młodszym uczestnikom spojrzeć na znane sobie miejsca z zupełnie innej perspektywy. Szczególne znaczenie miało umieszczenie ekspozycji właśnie na Rynku Denkowskim — w historycznym centrum dawnego miasta, wokół którego przez stulecia koncentrowało się życie jego mieszkańców.

Wystawa nie zakończyła się wraz z Jarmarkiem Denkowskim. Fotografie pozostały w przestrzeni Rynku także po wydarzeniu, dzięki czemu mieszkańcy i odwiedzający mogą nadal zapoznawać się z historią Denkowa. Ekspozycja jest również wyrazem wdzięczności wobec osób, które zdecydowały się udostępnić swoje rodzinne pamiątki na potrzeby projektu. Dzięki ich zaufaniu prywatne wspomnienia stały się częścią wspólnej pamięci o dawnym mieście.
Wydarzenia zaprezentowane podczas Jarmarku Denkowskiego zainaugurowały obchody Europejskich Dni Dziedzictwa w Ostrowcu Świętokrzyskim. Tegoroczne hasło – „Przyszłość przeszłości. Dziedzictwo w zagrożeniu” – wyjątkowo trafnie oddaje ideę projektu „Denków – żywe dziedzictwo, żywa wspólnota”.

Dziedzictwo kulturowe nie jest bowiem czymś danym raz na zawsze. Część jego materialnych świadectw ulega zniszczeniu, dawne fotografie i dokumenty bywają bezpowrotnie tracone, a wraz z odchodzeniem kolejnych pokoleń zanikają wspomnienia, opowieści i umiejętności, których nie zawsze można odtworzyć. Szczególnie zagrożone pozostaje dziedzictwo niematerialne, w tym tradycyjne rzemiosła i dawne techniki pracy. Wiedza przekazywana niegdyś bezpośrednio z mistrza na ucznia, z rodziców na dzieci czy z dziadków na wnuki, dziś coraz częściej wymaga świadomych działań służących jej zachowaniu.
W Denkowie problem ten jest szczególnie widoczny na przykładzie garncarstwa, które przez lata należało do charakterystycznych elementów lokalnej tożsamości, a obecnie nie odgrywa już takiej roli w codziennym życiu mieszkańców. Poprzez warsztaty chcieliśmy przypomnieć, jak ważne było to rzemiosło, a przede wszystkim pokazać, że tradycyjne umiejętności nadal mogą być przekazywane kolejnym pokoleniom.
Z kolei wystawa archiwalnych fotografii zwracała uwagę na potrzebę ochrony dokumentów, rodzinnych pamiątek i wspomnień, które często są jedynymi zachowanymi świadectwami historii lokalnej społeczności. Oba przedsięwzięcia uzupełniały się, pokazując dwa sposoby ochrony dziedzictwa: ocalanie materialnych śladów przeszłości oraz podtrzymywanie wiedzy i umiejętności, które mogą nadal funkcjonować we współczesnym świecie.

Ogromne zainteresowanie wydarzeniem potwierdziło, że historia Denkowa i jego tradycje pozostają ważne nie tylko dla najstarszych mieszkańców. Są również źródłem zainteresowania młodszych pokoleń, okazją do wspólnego działania i inspiracją do odkrywania lokalnej tożsamości. Wyjątkowym gestem ze strony Rady Denkowa było przyznanie Fundacji Open Hearts honorowego tytułu „Honorowego Mieszkańca Denkowa”. Wyróżnienie to przyjęliśmy z ogromną wdzięcznością jako wyraz uznania dla naszej dotychczasowej działalności na rzecz lokalnej społeczności.
Jarmark Denkowski 2026 pokazał, jak wiele można osiągnąć, łącząc działania organizacji pozarządowych, instytucji kultury, samorządu, twórców ludowych i mieszkańców.
Warsztaty umożliwiły uczestnikom bezpośrednie poznanie dawnych technik rzemieślniczych, a wystawa archiwalnych fotografii pozwoliła przywrócić wspólnej pamięci fragmenty historii zachowane dotychczas w prywatnych zbiorach i kronikach.
Chcemy, aby wspomnienia mieszkańców, dawne fotografie, rzemieślnicze tradycje i lokalne historie nie pozostały jedynie świadectwami minionych czasów, lecz stały się trwałym elementem współczesnej tożsamości Denkowa.